Γεωργία Τζαβάρα, Κοινωνική γεωγραφία της πείνας στην Ελλάδα της Κατοχής (1941-1944)



πλήρης τίτλος:

Γεωργία Τζαβάρα, Κοινωνική γεωγραφία της πείνας στην Ελλάδα της Κατοχής (1941-1944): η δημογραφική συμπεριφορά του ελληνικού πληθυσμού και τα θύματα της πείνας, διδακτορική διατριβή, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Αθήνα 2017

===

Περίληψη

Καθώς στη συλλογική μνήμη η θνησιμότητα από πείνα στην διάρκεια της Κατοχής (1941-1944) είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Αθήνα, η παρούσα διατριβή αναδεικνύει το φαινόμενο της θνησιμότητας από πείνα στην επαρχία και αποδεικνύει πως οι θάνατοι από πείνα δεν ήταν φαινόμενο που έπληξε μόνο την Πρωτεύουσα. Αναζητώντας, καταγράφοντας και αναδεικνύοντας τα θύματα της πείνας στην ελληνική επαρχία δίνεται απάντηση στο ερώτημα που μέχρι πρόσφατα δίχαζε τους ιστορικούς σε ποιο βαθμό αυτή πείνασε και θρήνησε θύματα εξαιτίας της πείνας. «Που, πότε, πόσοι, ποιοι και γιατί πέθαναν από πείνα στην ελληνική επαρχία;». Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο πρωταρχικό αυτό ερώτημα, αποδελτιώθηκαν οι ληξιαρχικές εγγραφές 53 Δήμων και Κοινοτήτων της ελληνικής επαρχίας, με την ανάλυση και σύγκριση των μεταξύ τους στοιχείων παράλληλα με την μελέτη πλούσιου πρωτογενούς αρχειακού υλικού να οδηγεί στην κατανόηση της δημογραφικής συμπεριφοράς του πληθυσμού τους. Διευκρινίζεται πως προκειμένου να προσεγγίσουμε με περισσότερη ακρίβεια την αλήθεια σχετικά με τα θύματα της πείνας, προτιμήθηκε η διαμήκης παρακολούθηση των ληξιαρχικών εγγραφών θανάτου και όχι η δειγματοληπτική μέθοδος, επιλογή άλλωστε που διευκόλυνε το σύντομο χρονικό ανάπτυγμα (1941-1944).Στον Α΄ Τόμο αναβιώνουν οι δραματικές αλλαγές που επέφερε η Κατοχή στην ζωή των ανθρώπων η οποία μετατρέπεται σε αγώνα για επιβίωση, ενώ στον Β΄ Τόμο παρουσιάζεται η δημογραφική αποτύπωση της πείνας και η επίδραση της στα θεμελιώδη δημογραφικά συμβάντα (θάνατοι, γεννήσεις, γάμοι). Από την έρευνα διαπιστώθηκε πως η πείνα υπήρξε βασικός συντελεστής διαμόρφωσης της δημογραφικής συμπεριφοράς του πληθυσμού στην Κατοχή και επιπλέον μελετήθηκε η επίδραση της στη ψυχολογία του πλήθους και οι κοινωνικές συνέπειες που επέφερε. Τέλος, η διατριβή παρουσιάζει το «φύλο» της θνησιμότητας από πείνα στην ελληνική επαρχία και το «προφίλ» των θυμάτων της πείνας επισημαίνοντας πως τόσο κατά την διεξαγωγή της έρευνας, όσο και κατά την συγγραφή της μελέτης ήταν κυρίαρχη η πεποίθηση πως μελετώνται όχι νούμερα, αλλά ανθρώπινες απώλειες. Και επιπλέον, πως ο αριθμός των θυμάτων της πείνας δεν είναι απόλυτος, παρά μόνο ενδεικτικός ο οποίος προέκυψε από ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού της ελληνικής επαρχίας.

==

Abstract
As in the collective memory the hunger mortality during the Axis occupation in Greece (1941-1944) is inextricably linked to Athens, the present thesis highlights the hunger mortality phenomenon in the Greek province and demonstrates that the deaths from hunger were not a phenomenon that only affected the capital. Seeking, recording and highlighting the victims of hunger in the Greek province is given a response to the controversial question that until recently the historians has been divided by: To what extent the Greek province felt hungry and had victims because of hunger. "Where, when, how many, who and why died because of hunger in the Greek province?". In order to reply to this primary question, the death records of 53 Municipalities and Communities of the Greek province were analyzed. By analyzing and comparing the data together with the study of rich primary archive material we were lead to an understanding of the demographic behaviour of their population. It is clarified that in order to more accurately approach the truth about the victims of hunger, the longitudinal monitoring of death records was preferable rather than the sampling method, a choice which was facilitated by the short time spread (1941-1944).In Volume A΄, the dramatic changes brought by Axis occupation into the lives of people are revived, which transformed into a struggle for survival, while in Volume Β΄ the demographic depiction of hunger and its effect on the fundamental demographic events (deaths, births, weddings). The survey found out that hunger was a key factor in shaping the demographic behaviour of the population during the Axis occupation. Moreover, the effects on the psychology of the crowd and the social consequences it brought about. Furthermore, the thesis presents the "sex" of hunger deaths in the Greek province and the "profile" of the victims of hunger, pointing out that both during the conduct of the survey and the writing of the study were the belief that no numbers were studied, but human losses. Finally, the number of victims of hunger is not absolute, but only indicative and comes from a representative sample of the population of the Greek province..

===

βλ. για την εργασία βλ. εδώ

το κείμενο εδώ: Α Τόμος και Β Τόμος

Εμμανουήλ Μαθιουδάκης, Όψεις της κοινωνικής ζωής της Αθήνας κατά την περίοδο 1944-1946 […]



πλήρης τίτλος:

Εμμανουήλ Μαθιουδάκης, Όψεις της κοινωνικής ζωής της Αθήνας κατά την περίοδο 1944-1946: Επιβίωση και συνθήκες διαβίωσης, ταξική διαστρωμάτωση, κοινωνική διαμαρτυρία, μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Αθήνα 2017

===
Περίληψη

Η παρούσα μελέτη αποτελεί μία προσπάθεια διερεύνησης των κοινωνικών δεδομένων της Πρωτεύουσας, μετά την απελευθέρωση της Αθήνας το 1944 και έως την επικράτηση του Εμφυλίου Πολέμου το 1946. Εξετάζονται τα μείζονα ζητήματα της επιβίωσης και των συνθηκών διαβίωσης στον αστικό χώρο για το σύνολο του κοινωνικού σώματος καθώς και τα βασικά διαμορφωτικά διακυβεύματα της κοινωνικής διαστρωμάτωσης που παγιώθηκε στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Το πολυκεντρικό αστικό τοπίο της Αθήνας στα πρόθυρα του Εμφυλίου αποτέλεσε το χωρικό στοιχείο μιας εντεινόμενης ταξικής πόλωσης που όχι μόνο δεν αμβλύνθηκε από τις ποσότητες της ξένης βοήθειας της UNRRA που έφταναν στο λιμάνι του Πειραιά, άλλα οξύνθηκε και κατέληξε στη βαθύτατη διαίρεση του Εμφυλίου Πολέμου. Τα νέα αστικά στρώματα, παρά τις εσωτερικές τους διαφοροποιήσεις, ανελίχτηκαν μετά την Απελευθέρωση, διαμορφώνοντας, ή διατηρώντας, ή διευρύνοντας την οικονομική τους δυναμική, μέσα από τον προσεταιρισμό της κρατικής μηχανής που μαζί με την ξένη βοήθεια αποτέλεσε τους βασικούς πυλώνες οικοδόμησης της μεταπολεμικής κοινωνίας. Από την άλλη τα λαϊκά στρώματα, αγωνίζονταν να επιβιώσουν, αντιμετωπίζοντας συνολικά μία ιδιόμορφη «συμμαχία» του κράτους με την ανώτερη αστική τάξη. Η δυστυχία στην Πρωτεύουσα συμπληρωνόταν από τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης και τις αρρώστιες που θέριζαν τις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, τους οικονομικά αδύναμους, τις λαϊκές συνοικίες, τους άστεγους. Το κοινωνικό κλίμα στην Αθήνα ήταν ασφυκτικό. Απείχε πάρα πολύ από την απατηλή εικόνα των σαλονιών του Κολωνακίου, των θελκτικών βιτρινών του Κέντρου και των πολυτελών κέντρων διασκέδασης.

==

Abstract
The present study constitutes an effort of exploring the social information about the Capital after the Liberation of Athens in 1944 until the predominance of the Civil War in 1946. Major issues of survival and living conditions in the urban location are being examined as far as it concerns the entirety of the social corpus as well as the basic formative will of the social classes which was stabilized in the first postwar years. The central urban location of Athens right before the Civil War constituted the rural feature of a major class conflict that was not soothed by the quantities of the foreign help of UNRAA that reached the port of Piraeus, but instead it was reignited and led to the profound division of the Civil War. The new urban class, despite their inner differences developed after the Liberation by means of forming, maintaining and intensifying their financial power or even by exploiting the state mechanism that composed the basic pillars of the postwar society construction. On the other hand, the lower class struggled to survive by suffering entirely from a peculiar alliance between the state and the upper civil class. In addition to the infelicity in the Capital can be also referred the appalling living conditions and the diseases that tormented the most vulnerable groups of the population, the impoverished individuals, the slum suburbs, the homeless. The social climate in Athens was suffocating. The reality abstained from the illusory images of the lounges in Kolonaki, the alluring shopwindows of the city centre and the exclusive entertainment places.

===

βλ. για την εργασία εδώ: panteion
το κείμενο εδώ: MathioudakisEm.
ή εδώ: academia.edu

Νίκος Χριστοφής (επ.), Πόλεμος και Αντίσταση στη Θεσσαλία



πλήρης τίτλος:

Νίκος Χριστοφής (επ.), Πόλεμος και Αντίσταση στη Θεσσαλία. Όψεις της ιστορίας της τη δεκαετία του ’40, Τόπος, Αθήνα 2017

===

Περιεχόμενα

Εισαγωγή
Νίκος Χριστοφής
Η Θεσσαλία στον πόλεμο και στην Αντίσταση
Γιώργος Μαργαρίτης
Όψεις της καθημερινότητας στην πόλη του Βόλου κατά την κατοχική περίοδο (1941-1944)
Νίκος Τσικρίκης
Η εμπειρία του πολέμου, της Κατοχής και της Αντίστασης μέσα από τις προφορικές μαρτυρίες παιδιών
Βασιλική Λάζου
Ακολουθώντας τους Εβραίους του Βόλου, 1943-44: Προφορικές μαρτυρίες και συλλογική μνήμη
Κερασιά (Έρση) Μαλαγιώργη
Καπετάν Κόζιακας (Θωμάς Πάλλας): Πρωτεργάτης του αντάρτικου στη Δυτική Θεσσαλία
Κώστας Μιχαλάκης
Η λαϊκή αυτοδιοίκηση στη Θεσσαλία: Η περίπτωση της Αγιάς και του Μεταξοχωρίου Λάρισας
Γιάννης Σκαλιδάκης
Η εκπαίδευση στη Λάρισα το 1940 μέσα από τον Τύπο της εποχής
Δέσποινα Μήτσιου
Η πολιτική λειτουργία της στρατιωτικής δικαιοσύνης: η περίπτωση του Έκτακτου Στρατοδικείου Τρικάλων
Δόμνα Κόφφα
Η Αριστερά στις εκλογικές αναμετρήσεις του 1946 στη Θεσσαλία: Πολιτική απήχηση, εκλογική επιρροή και μετεμφυλιακό αποτύπωμα
Ελισάβετ Τσιδεμιάδου - Παναγιώτης Κουστένης
«Πρωί πρωί μας οδήγησαν για εκτέλεση στην πλατεία...»: αρχειακό υλικό για τη δεκαετία του 1940 όπως αξιοποιείται σε μια καινοτόμο εκπαιδευτική εφαρμογή με τεχνικές του δράματος
Αγγελική Νικολάου

Σπυρίδων Πλακούδας, Ο ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος (1946-1949): Πεδίο μάχης του Ψυχρού Πολέμου



πλήρης τίτλος:

Σπυρίδων Πλακούδας, Ο ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος (1946-1949): Πεδίο μάχης του Ψυχρού Πολέμου, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2017

===

Αν και τερματίστηκε πριν από 60 χρόνια, ο Ελληνικός Εμφύλιος παραμένει επίκαιρος όσο ποτέ, ενώ η σχετική βιβλιογραφία είναι εκτενής. Σε αντίθεση με ομοειδή έργα, το βιβλίο αυτό ερμηνεύει τον ελληνικό εμφύλιο υπό το πρίσμα της στρατηγικής – όχι της ιστορίας ή της πολιτικής.
Κατά τον 21ο αιώνα, ο ανταρτοπόλεμος συνιστά τον πιο διαδεδομένο τύπο πολέμου παγκοσμίως, προκαλώντας αέναες διαφωνίες ως προς την καταλληλότερη μέθοδο αντιμετώπισής του. Ο ελληνικός εμφύλιος χρίζει ιδιαίτερης προσοχής ένεκα της διττής μοναδικότητάς του: είναι το πρώτο πεδίο σύγκρουσης μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και επίσης μια σπάνια περίπτωση ήττας ανταρτών κατά τον Ψυχρό Πόλεμο. Εμφάνισε μάλιστα μία σειρά από ιδιαιτερότητες που πυροδότησαν αλυσιδωτές εξελίξεις των οποίων η σημασία υπερέβαινε τα στενά όρια των Βαλκανίων. Για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι ΗΠΑ επενέβησαν εν καιρώ ειρήνης για να υποστηρίξουν μια τρίτη χώρα που απειλείτο από ένα κομμουνιστικό αντάρτικο. Επίσης, ο ΟΗΕ όρισε τους πρώτους ad hoc παρατηρητές στην ιστορία του για να επιτηρούν μια σύγκρουση στο εσωτερικό ενός ιδρυτικού κράτους-μέλους του ΟΗΕ.
Ο συγγραφέας, μετά από χρόνια έρευνας σε μέχρι πρότινος απόρρητα ή μη προσβάσιμα αρχεία, αναλύει σε βάθος τον τρόπου που η Ελλάδα πρωταγωνίστησε στις διεθνείς εξελίξεις παρά το μικρό μέγεθός της αλλά και το πώς ένα ισχυρό αντάρτικο ηττήθηκε εντός μόλις 4 ετών.
Ένα ιδιαιτέρως χρήσιμο ανάγνωσμα τόσο στους μελετητές της σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας όσο και των Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικής.

===

Ο Δρ Σπυρίδων Πλακούδας είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικής στο American University in the Emirates και αντιπρόεδρος του ΚΕΔΙΣΑ. Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις του αφορούν τη σύγχρονη Ελληνική Ιστορία, το Κουρδικό Ζήτημα και την (υψηλή) στρατηγική με έμφαση στον ανταρτοπόλεμο και την τρομοκρατία.

===

Για περισσότερες πληροφορίες βλ. epikentro